جماعت ، اشعار مىخوانند به نغمه و كسى منع نمىكند . و كاش جمعى كه مرتكب اين مناهى مىشوند ، اعتقاد نداشته باشند كه اينها عبادت است ؛ زيرا كه در آن صورت ، آنچه كنند ، همين فسق خواهد بود و در صورت اعتقاد [ به ] عبادت [ بودن آن ] ، موافق آنچه از احاديث سابق كه در باب شرك مذكور شد ، ظاهر مىشود ، در مرتبهء شرك است . و جمعى از فسّاق كه غنا و ساز گوش مىكنند ، چنان نيست كه آن را عبادت و موجب قرب خداى تعالى دانند ، و كسى كه از براى خداى مرتكب آنها نشود ، با او دشمن شوند . پس ، از اين جهت ، قباحتِ فعل آنها مثل جمعى نخواهد بود كه بدعت را مُستحسن شمارند و با هر كه موافقت نمايد ، با ايشان دوست شوند و با ديگران ، دشمن . و اگر چه امثال اين سخنان به گوش جمعى كه عادت به متابعتِ هواهاى نفسانى كرده‌اند ، بد مىآيد ؛ امّا مطلب ، اظهار حقّ است و كسى كه نخواهد ، گوش نكند . مجملًا در معنى غنا ، فرقى ميانهء شعر خواندن و قرآن خواندن و ذكر كردن نيست ، چنانچه علما و اهل لغت ، تصريح نموده‌اند ، و در هر جا كه معنى غنا تحقّق يافت ، حكم حرمت ، جارى است . و آن كه جمعى مىگويند كه ما نمىدانيم كه : « معنى غنا كدام است ؟ » و « تا حرمت آنچه مىشنويم ، ظاهر نشود ، بنا بر آن كه اصل در اشيا ، اباحت است ، جايز است گوش كردن » ، كلامى است باطل ؛ زيرا كه دانستن چيزهايى كه در شرع ، امر به آن شده باشد يا از آن ، نهى فرموده باشند ، طريقى دارد و چنان نيست كه خداى تعالى ، بندگان خود را در حيرت گذاشته باشد . و طريق دانستنِ معنى لفظى كه مأمور بِه يا منهىٌ عنه باشد ، آن است كه رجوع كنند به آيات و احاديث . اگر از آن جا معلوم شود كه آن لفظ ، چه معنىاى دارد ، متابعت بايد نمود و اگر ظاهر نشود ، اوّلًا رجوع به عرف بايد كرد يا به لغت عرب ، بنا بر خلافى كه در اين باب كرده‌اند ، و هر گاه معلوم شود ، به مقتضاى آن عمل بايد نمود و كسى كه خود نتواند از عرف و لغت ، معنى لفظ را معلوم كرد ، مىبايد كه رجوع كند به قول جمعى كه محلّ اعتماد باشند و معانى الفاظ را دانند . و طريقهء اكثر علما آن است كه اعتماد مىنمايند بر قول هل لغت ، هر چند مخالف مذهب باشند و در جايى كه صاحب صحاح يا مثل او ، معنى لغتى را بيان كرده باشند ، اعتبار مىنمايند ، و اگر همه متفّق باشند ، كسى را شكّى نمىماند . و در بيان معنى غنا - چنانچه قبل از اين مذكور شد - ، اهل لغت اتّفاق دارند كه مدّ صوت با ترجيع و اطراب ، غناست و فقها ، چنانچه دانستى ، با وجود آن كه در اكثر جاها دَأب ايشان نيست كه الفاظ را تفسير كنند ، لفظ غنا را تفسير كرده‌اند و كسى كه اعتقاد به دين داشته باشد ، نگفته كه